अनेक वर्षांनंतर प्राध्यापक भरती; गुणवत्तेला प्राधान्य मिळणार की आर्थिक व्यवहारांच्या आरोपांची चर्चा रंगणार?

अमळनेर : येथील खान्देश शिक्षण मंडळांतर्गत प्रताप महाविद्यालयात सहायक प्राध्यापक पदांच्या भरतीची जाहिरात प्रसिद्ध झाल्याने शैक्षणिक क्षेत्रात चर्चेला सुरुवात झाली आहे. अनेक वर्षांनंतर मोठ्या प्रमाणावर भरतीची संधी उपलब्ध होत असल्याने पात्र उमेदवारांच्या आशा उंचावल्या आहेत. मात्र, या भरती प्रक्रियेत गुणवत्तेला, शैक्षणिक पात्रतेला आणि पारदर्शकतेला किती महत्त्व दिले जाणार, तसेच संस्थेत वर्षानुवर्षे सेवा देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचा आणि स्थानिक पात्र उमेदवारांचा विचार होणार का, असे प्रश्नही उपस्थित होत आहेत.

भरती प्रक्रियेच्या निष्पक्षतेबाबत कोणतीही शंका निर्माण होऊ नये, यासाठी संस्थेच्या व्यवस्थापनासमोर आता पारदर्शक निवड प्रक्रिया राबविण्याचे महत्त्वाचे आव्हान असेल.

३२ पदांच्या भरतीची जाहिरात; विविध विषयांना संधी

प्रसिद्ध जाहिरातीनुसार प्रताप महाविद्यालयात वनस्पतिशास्त्र, रसायनशास्त्र, वाणिज्य, अर्थशास्त्र, इलेक्ट्रॉनिक्स, भूगोल, गणित, भौतिकशास्त्र, राज्यशास्त्र, संख्याशास्त्र आणि प्राणिशास्त्र या विषयांसाठी सहायक प्राध्यापक पदांची भरती प्रस्तावित आहे.

जाहिरातीतील तक्त्यानुसार पदसंख्या पुढीलप्रमाणे आहे:

– वनस्पतिशास्त्र — २

– रसायनशास्त्र — ५

– वाणिज्य — १

– अर्थशास्त्र — ३

– इलेक्ट्रॉनिक्स — ३

– भूगोल — २

– गणित — ३

– भौतिकशास्त्र — ५

– राज्यशास्त्र — १

– संख्याशास्त्र — ५

– प्राणिशास्त्र — २

या पदांची एकूण संख्या ३२ असल्याचे जाहिरातीतील विषयवार आकडेवारीवरून दिसते. जाहिरातीत ही पदे अनुदानित स्वरूपातील असल्याचे नमूद आहे. प्रत्यक्ष नियुक्तीपूर्वी प्रत्येक पदाची मंजुरी, आरक्षणनिहाय स्थिती आणि लागू असलेल्या भरती नियमांची अधिकृत पुष्टी होणे महत्त्वाचे आहे.

संस्थेसाठी वर्षानुवर्षे झटणाऱ्यांचे काय?

कोणत्याही शैक्षणिक संस्थेची प्रगती ही केवळ इमारती, निकाल किंवा प्रवेशसंख्येवर अवलंबून नसते. संस्थेच्या कामकाजात दीर्घकाळ योगदान देणाऱ्या कर्मचाऱ्यांचाही त्यात वाटा असतो. त्यामुळे संस्थेत अनेक वर्षांपासून विविध जबाबदाऱ्या सांभाळणाऱ्या पात्र व्यक्तींना या भरतीत काही संधी मिळणार का, हा प्रश्न चर्चेचा विषय ठरत आहे.

मात्र, संस्थेत दीर्घकाळ सेवा केली म्हणून सहायक प्राध्यापक पदावर नियुक्तीचा आपोआप हक्क निर्माण होतो, असे नाही. संबंधित पदासाठी आवश्यक शैक्षणिक पात्रता, लागू विद्यापीठीय आणि शासन नियम, आरक्षणाचे निकष तसेच विहित निवड प्रक्रिया पूर्ण करणे आवश्यक आहे. मात्र जर तो उमेदवार सर्व निकष पूर्ण करत असेल तर त्याला संधी मिळायलाच हवी.

त्यामुळे संस्थेत कार्यरत असलेल्या पात्र उमेदवारांच्या अनुभवाचा आणि योगदानाचा नियमांच्या चौकटीत विचार होतो का, याकडे अनेकांचे लक्ष लागले आहे.

आर्थिक व्यवहारांच्या आरोपांबाबत पारदर्शकतेची अपेक्षा

शैक्षणिक संस्थांमधील भरती प्रक्रियांबाबत कधीकधी आर्थिक व्यवहारांच्या आरोपांची चर्चा होत असते. या पार्श्वभूमीवर खान्देश शिक्षण मंडळातील भरती प्रक्रियेबाबतही कोणतेही गैरव्यवहाराचे आरोप असल्यास त्यांची तथ्यांच्या आधारे पडताळणी होणे आवश्यक आहे.

मात्र, प्रताप महाविद्यालयातील सध्याच्या भरतीत आर्थिक व्यवहार झाले आहेत किंवा होणार आहेत, याची पुष्टी करणारे पुरावे उपलब्ध नसताना असे निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.** आरोप, अफवा आणि सिद्ध झालेले तथ्य यांत स्पष्ट फरक ठेवणे आवश्यक आहे.

या पार्श्वभूमीवर व्यवस्थापनाने भरतीची प्रक्रिया, निवड समितीची रचना, पात्रतेचे निकष, मुलाखतीची पद्धत आणि निवड यादीबाबत आवश्यक माहिती नियमांनुसार उपलब्ध करून दिल्यास उमेदवारांमधील संभ्रम दूर होण्यास मदत होऊ शकते.

व्यवस्थापनासमोर पारदर्शकतेची कसोटी

या भरती प्रक्रियेत काही महत्त्वाच्या बाबींकडे लक्ष देणे आवश्यक ठरणार आहे:

१. प्रत्येक पदासाठी आवश्यक शैक्षणिक पात्रता आणि अटी स्पष्टपणे जाहीर केल्या आहेत का?

२. आरक्षणनिहाय पदांची माहिती आणि संबंधित मंजुरीची स्थिती स्पष्ट आहे का?

३. पात्र उमेदवारांना अर्ज करण्यासाठी आणि निवड प्रक्रियेत सहभागी होण्यासाठी समान संधी मिळणार आहे का?

४. निवड समिती आणि मुलाखत प्रक्रिया लागू नियमांनुसार पार पडणार आहे का?

५. निवड झालेल्या उमेदवारांची यादी आणि निवडीचे निकष नियमानुसार जाहीर केले जाणार आहेत का?

६. भरती प्रक्रियेबाबत तक्रारी आल्यास त्यांचे निराकरण करण्यासाठी स्पष्ट व्यवस्था असेल का?

या प्रश्नांची अधिकृत उत्तरे मिळाल्यास भरती प्रक्रियेबाबत विश्वासार्हता वाढू शकते.

आता सर्वांचे लक्ष अंतिम निवड यादीकडे

प्रताप महाविद्यालयातील सहायक प्राध्यापक भरती ही पात्र उमेदवारांसाठी महत्त्वाची संधी आहे. या संधीचे रूपांतर विश्वासार्ह आणि निष्पक्ष निवड प्रक्रियेत होते का, हे पुढील घडामोडींवर अवलंबून असेल.

संस्थेने वर्षानुवर्षे सेवा देणाऱ्या पात्र व्यक्तींच्या योगदानाचा नियमांच्या चौकटीत विचार करावा, उमेदवारांना समान संधी द्यावी आणि भरती प्रक्रियेबाबत आवश्यक पारदर्शकता राखावी, अशी अपेक्षा व्यक्त होऊ शकते.

अखेर या भरतीत कोणाची निवड होते, कोणत्या निकषांवर निवड होते आणि संपूर्ण प्रक्रिया किती पारदर्शक राहते, यावरच व्यवस्थापनाच्या निर्णयांचे मूल्यमापन होणार आहे. गुणवत्तेला आणि नियमांना सर्वोच्च स्थान मिळाल्यास संस्थेची विश्वासार्हता अधिक बळकट होईल.